خطايى ، على اكبر
321
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
ذكر آمدن ايلچيان كه به مملكت خطاى رفته بودند و شرح غرايب و عجايب آن ديار در وقايع سنهء اثنتين 1 و عشرين مذكورست كه حضرت خاقان سعيد ايلچيان مقدّمهم شادى خواجه 2 نامزد مملكت خطاى فرمود و ميرزا بايسنغر سلطان 3 احمد و غياث الدين نقّاش را ارسال نمود ، و به تأكيد 4 تمام خواجه غياث الدين را گفته بود كه از آن روز كه از دار السلطنهء هرات بيرون رود تا به روزى كه بازآيد در هر شهر و ولايت آنچه بيند از چگونگى راه و صفت ولايت 5 و عمارت و قواعد شهرها و عظمت پادشاهانه و طريقهء ضبط و سياست ايشان و عجايب آن بلاد و ديار و اطوار ملوك نامدار روز 6 بهروز بهطريق روزنامه 7 ثبت نمايد . * * * درين سال يعنى خمس و عشرين 8 فرستادگان يازدهم رمضان به هرات رسيدند و بيلاقات و تنسوقات پادشاه خطاى به عرض رسانيدند ، و حكايات غريب و كلمات عجيب از اوضاع و رسوم آن ممالك تقرير كردند . و چون خواجه غياث الدين مضمون آن 9 ولايات و حكايات بىغرض و تعصّب نوشته بود زبده 10 و نقاوهء آن سخنان ثبت افتاد ، والعهدة على الراوى ، و درين مقام شرح 11 اين كلام بنوع بسطى اختتام خواهد يافت . * * * ايلچيان 12 شانزدهم 13 ذيقعده از دار السلطنهء هرات روان شدند و نهم ذى حجه به بلخ رسيدند 14 و از كثر [ ت ] بارندگى 15 تا غرّهء محرّم سنهء ثلاث و عشرين در بلخ ماندند ، و از آنجا روان شده 16 بيست و دوم به سمرقند رسيدند ، و ميرزا الغبيگ پيشتر ايلچيان خود